HISTORIA UKRYTA ZA MASKAMI
Ramakien: Epicka historia kryjąca się za każdym przedstawieniem khon
Każde przedstawienie khon czerpie z Ramakiena, tajskiego eposu narodowego — oto kim naprawdę są Phra Ram, Sita, Hanuman i król demonów Tosakan.
Zobacz terminy pokazu Khon w Bangkoku na GetYourGuide ↗Ramakien – tajska wersja Ramajany
Ramakien to narodowy epos Tajlandii, wywodzący się z indyjskiej Ramajany, ale przez stulecia przetwarzany i wzbogacany o tajskie realia, imiona i kulturowe detale, aż stał się historią na wskroś tajską. To właśnie z niego czerpie sceny niemal każda inscenizacja khonu — można go uznać za wspólne źródło materiału dla tej sztuki, podobnie jak garść sztuk Szekspira stanowi fundament klasycznego teatru zachodniego. Znajomość choćby zarysu fabuły przed spektaklem robi ogromną różnicę, ponieważ khon nie objaśnia na scenie tła wydarzeń — zakłada, że widz już mniej więcej wie, kim są ci bohaterowie i czego pragną.
Phra Ram i Nang Sida, w samym centrum tej opowieści
Epopeja podąża za losami Phra Rama, wygnanego księcia, i jego żony Nang Sidy, której porwanie przez króla demonów wprawia całą historię w ruch. Ich relacja — rozłąka, poszukiwanie i ostateczne ponowne spotkanie — stanowi emocjonalny kręgosłup, do którego Ramakien nieustannie powraca w kolejnych epizodach. W khonie oboje są rolami ludzko-boskimi, a nie zamaskowanymi demonami czy małpami; występują bez masek, w ciężkim, stylizowanym makijażu i wysokim, złoconym nakryciu głowy, a ich ruch jest bardziej liryczny i powściągliwy niż akrobatyczne sceny walki przypisane rolom małp i demonów. Jeśli wystawiany fragment bezpośrednio dotyczy Phra Rama i Sidy, należy spodziewać się wolniejszego, bardziej dworskiego rejestru tańca niż w scenach bitewnych.
Tosakan, demoniczny król Lanki
Tosakan to centralny antagonista Ramakiena, demoniczny król władający wyspiarskim królestwem Lanki, tradycyjnie przedstawiany z dziesięcioma twarzami i dwudziestoma ramionami — to stylizowany sposób ukazania jego nadprzyrodzonej mocy, a nie dosłowny opis fizyczny. Jego porwanie Sidy jest wydarzeniem zapoczątkowującym większość głównych konfliktów epopei, a sceny bitew z udziałem Tosakana i jego demonicznych armii należą do najbardziej widowiskowych wizualnie momentów w przedstawieniach Khonu, pełnych walk w maskach i akrobatycznej choreografii. Jego maska to jedna z najbardziej rozpoznawalnych w całej tradycji Khonu, wykonana z zamkniętymi ustami zgodnie z konwencją masek demonicznych i wykończona w zieleni kojarzonej z tą postacią.
Hanuman, lojalny małpi generał
Hanuman, biały małpi generał służący Phra Ramowi, to bez wątpienia najbardziej uwielbiana postać Ramakiena w tajskiej kulturze ludowej — psotny, pomysłowy i niezwykle potężny sprzymierzeniec, którego lojalność i spryt w dużej mierze przesądzają o rozwiązaniu fabuły. To on dowodzi małpią armią, która ostatecznie pomaga Phra Ramowi przedostać się na Lankę i ocalić Sidę, a jego sceny należą zwykle do najbardziej dynamicznych fizycznie w spektaklu khon — pełne akrobacji, w przeciwieństwie do powolnych, dworskich ruchów przypisanych postaciom ludzkim. Maska Hanumana jest biała, z otwartymi ustami wspólnymi dla wszystkich małpich postaci — to szczegół, na który warto zwrócić uwagę, jeśli chcesz go odróżnić od demonów w tłocznej scenie bitewnej.
Dlaczego przedstawienia wystawiają jedynie fragmenty
Żadne przedstawienie khonu nie próbuje opowiedzieć całego Ramakiena – ten epos jest ogromny, a pełna opowieść wymagałaby wielu wieczorów, nie jednego. To, co zobaczysz, to wybrany epizod: być może porwanie Sity, konkretną bitwę między armiami Phra Rama i Tosakana albo budowę grobli na Lankę. Który epizod zostanie wystawiony, zależy od miejsca i daty, więc nie zakładaj, że dwa opisywane ci przedstawienia khonu opowiadają tę samą część historii. Warto traktować każde przedstawienie jako samodzielny fragment, a nie oczekiwać pełnej, linearnej narracji od początku do końca w jednym seansie.
Ramakien jest wszechobecny w Bangkoku, nie tylko na scenie.
Sceny z Ramakiena nie żyją wyłącznie w teatrach khon — zdobią ściany krużganków Wat Phra Kaew na terenie Wielkiego Pałacu w słynnym cyklu malowideł, a bohaterowie tej opowieści przewijają się przez tajską sztukę, literaturę, a nawet nazwy ulic. Jeśli w planie dnia masz zarówno Wielki Pałac, jak i przedstawienie khon, w praktyce zobaczysz ten sam narodowy epos dwukrotnie — raz namalowany, raz odtańczony. Warto o tym wiedzieć przed wizytą: rozpoznanie sceny z malowideł sprawi, że wersja sceniczna nabierze sensu, i odwrotnie.
Nadal zastanawiasz się nad terminem?
Zostaw swój e-mail i orientacyjny termin podróży — wyślemy Ci krótkie podsumowanie, jak wybrać odpowiedni bilet i z jakim wyprzedzeniem go rezerwować.